{"id":1569,"date":"2013-09-03T23:29:19","date_gmt":"2013-09-03T21:29:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tvk-gaj.pl\/~gajonline\/?p=1569"},"modified":"2013-09-03T23:39:10","modified_gmt":"2013-09-03T21:39:10","slug":"tajemnice-ulic-na-gaju","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/?p=1569","title":{"rendered":"Tajemnice ulic na Gaju"},"content":{"rendered":"

Po roku 1945, kiedy Wroc\u0142aw znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Polski, niemieckie nazwy ulic zast\u0105piono polskimi. Niekt\u00f3re zosta\u0142y po prostu przet\u0142umaczone. Dotyczy to g\u0142\u00f3wnie tych nazw, kt\u00f3re powsta\u0142y dawno, jeszcze przed przy\u0142\u0105czeniem podwroc\u0142awskich wsi do miasta. Oznacza\u0142y ulice b\u0119d\u0105ce wcze\u015bniej drogami wiejskimi i traktami. Druga grupa to nazwy ulic nowo wytyczonych w trakcie powstawania zabudowy miejskiej. W tej okolicy by\u0142y one najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zane z nazwiskiem jakiego\u015b s\u0142awnego czy zas\u0142u\u017conego cz\u0142owieka, a wi\u0119c niemo\u017cliwe do przet\u0142umaczenia. Zast\u0105piono je nazwami polskimi, cz\u0119sto bez \u017cadnego zwi\u0105zku z poprzednimi. Wprowadzanie polskiego nazewnictwa jest zrozumia\u0142e – nowi mieszka\u0144cy nie chcieli, aby cokolwiek przypomina\u0142o poprzednich – Niemc\u00f3w. W ten spos\u00f3b „swoje” ulice stracili zar\u00f3wno zas\u0142u\u017ceni dla Trzeciej Rzeszy, jak i ci, kt\u00f3rych nic z ni\u0105 nie \u0142\u0105czy\u0142o (np. Goethe).<\/p>\n

Wybrane ulice na Gaju:<\/span><\/p>\n

Orzechowa, Jab\u0142eczna, Brzoskwiniowa<\/b>\u00a0– ulice osiedlowe na Gaju, przekszta\u0142cone i rozbudowane w trakcie wznoszenia nowej zabudowy. S\u0105 pozosta\u0142o\u015bci\u0105 uliczek biegn\u0105cych cz\u0119\u015bciowo mi\u0119dzy ogr\u00f3dkami dzia\u0142kowymi, a jeszcze wcze\u015bniej dr\u00f3g oddzielaj\u0105cych pola wsi Gaj. Po w\u0142\u0105czeniu jej do miasta, jedna z dr\u00f3g wiejskich zosta\u0142a nazwana Herdainer Feldweg (Herdain – nazwa wsi Gaj). Bardzo d\u0142ugo zachowywa\u0142a wiejski charakter, st\u0105d jej rozrzucona zabudowa. Od 1948 roku wprowadzono nazw\u0119 ulica Jask\u00f3\u0142cza, zmienion\u0105 wkr\u00f3tce na Orzechow\u0105 (1949\/50). Cz\u0119\u015b\u0107 dom\u00f3w przydzielono wtedy do nowych ulic – Jab\u0142ecznej i Brzoskwiniowej.<\/p>\n

\"51286\"
\n(ulica Orzechowa)<\/p>\n

\"001901\"
\n(ulica Jab\u0142eczna)<\/p>\n

\"157830\"
\n(ulica Brzoskwiniowa)<\/p>\n

Borowska<\/b>– dawna droga wiod\u0105ca do wsi Bor\u00f3w. Przed 1945 r. wie\u015b nosi\u0142a nazw\u0119 Bohrau, st\u0105d nazwa ulicy Bohrauer Strasse. W latach 1945-46 obowi\u0105zywa\u0142a nazwa ulica Borowi\u0119cka, zmieniona na u\u017cywan\u0105 obecnie. Dalszy, po\u0142udniowy odcinek drogi, na wysoko\u015bci Wojszyc i O\u0142taszyna, to Bohrauer Chaussee (Szosa Borowska). Kolejne nazwy to Adolf-Hitler-Strasse, a nast\u0119pnie do 45 roku Breslauer Strasse. T\u0119 ostatni\u0105 nazw\u0119 przet\u0142umaczono i do roku 1952 obowi\u0105zywa\u0142a nazwa ulica Wroc\u0142awska, zmieniona nast\u0119pnie na Wi\u015bniow\u0105, a w 56 roku – R\u00f3\u017cy Luksemburg. Kolejna zmiana nast\u0105pi\u0142a w listopadzie 1992 r. Zas\u0142u\u017cona dzia\u0142aczka ruchu robotniczego znalaz\u0142a si\u0119 w nie\u0142asce, a patronem ulicy zosta\u0142 genera\u0142 Stefan Grot-Rowecki (1895-1944), dow\u00f3dca AK zamordowany przez hitlerowc\u00f3w. Do ulicy Borowskiej nale\u017cy te\u017c jej boczne odga\u0142\u0119zienie biegn\u0105ce w kierunku ulicy Spiskiej w pobli\u017cu cmentarza na Skowroniej G\u00f3rze. Od nazwy tego obiektu – Lerchenberg (Skowronia G\u00f3ra, Lerche – skowronek) pochodzi\u0142a nazwa ulicy – Am Lerchenberge. Do dzi\u015b przetrwa\u0142a jedynie nazwa g\u00f3ry.<\/p>\n

\u017begiestowska<\/b>\u00a0– dawniej Ysselsteinstrasse od nazwiska Maximiliana von Ysselstein (1838-1905), radcy miejskiego, a nast\u0119pnie burmistrza Wroc\u0142awia (1893 – 1902). Bieg\u0142a od ulicy Borowskiej do Bardzkiej. Na pocz\u0105tku lat 90 odcinek zachodni w\u0142\u0105czono do al. Armii Krajowej w trakcie jej przebudowy, nie zachowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odcinek \u0142\u0105cz\u0105cy z Bardzk\u0105.<\/p>\n

\"13622\"
\n(ulica \u017begiestowska)<\/p>\n

Al. Armii Krajowej<\/b>– wa\u017cna arteria komunikacyjna, powstawa\u0142a stopniowo, r\u00f3wnocze\u015bnie ze wznoszeniem nowej zabudowy na Gaju. Biegnie od ulicy \u015al\u0119\u017cnej do Bardzkiej i dalej do Krakowskiej. Najstarszy odcinek to dawna Helmutstrasse pomi\u0119dzy obecnymi ulicami Borowsk\u0105 a Bardzk\u0105. Nie wiadomo, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ta nazwa, by\u0107 mo\u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 z mieszka\u0144cem Gaju o imieniu Helmut. Przy zbiegu z ulic\u0105 Gajow\u0105 mie\u015bci\u0142a si\u0119 Helmutwiese (plac, dawniej \u0142\u0105ka), kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 w\u0142asno\u015bci\u0105 tego cz\u0142owieka. W latach 46-48 obowi\u0105zywa\u0142a nazwa ulica Krosi\u0144ska lub Kro\u015bcie\u0144ska, a nast\u0119pnie do 92 r. Proletariacka. Niezbyt szerok\u0105 ulic\u0119 znacznie poszerzono i przesuni\u0119to w kierunku po\u0142udniowym, zmieniaj\u0105c te\u017c nazw\u0119 na Armii Krajowej. Zrealizowano te\u017c przed\u0142u\u017cenie do ulicy Wi\u015bniowej. Taki \u0142\u0105cznik planowano w miejscu Hercherstrasse, nazwanej tak od nazwiska Karla Herchera, dyrektora obwodu na Gaju. By\u0142a to zapewne nieutwardzona droga, skoro nie zaznaczono jej na planach z lat 30. Od 48 r. obowi\u0105zywa\u0142a nazwa ulica Marmurowa, o kt\u00f3rej zapomniano, podobnie jak o ulicy – drodze pomi\u0119dzy ogr\u00f3dkami dzia\u0142kowymi. Plany doczeka\u0142y si\u0119 realizacji w latach 90.<\/p>\n

\"442501\"
\n(Al. Armii Krajowej)<\/p>\n

Spiska<\/b>\u00a0– niezbyt szeroka, nieutwardzona droga biegn\u0105ca w kierunku O\u0142taszyna pomi\u0119dzy ulicami \u015al\u0119\u017cn\u0105 i Borowsk\u0105, r\u00f3wnolegle do nich. Nazwa zwi\u0105zana z krain\u0105 le\u017c\u0105c\u0105 na S\u0142owacji i w Polsce, jest t\u0142umaczeniem niemieckiej Zipser Strasse (Zips – Spisz). Przed 37 r. u\u017cywano nazwy Oltaschiner Kirchweg (droga do ko\u015bcio\u0142a na O\u0142taszynie).<\/p>\n

Bardzka<\/b>\u00a0– pozosta\u0142o\u015b\u0107 dawnego traktu do Strzelina (niem. Strehlen). Nawi\u0105zywa\u0142a do tego nazwa Strehlener Strasse, przet\u0142umaczona na ulic\u0119 Strzeli\u0144sk\u0105. Obecn\u0105 nazw\u0119 wprowadzono w 48 roku. Droga ta d\u0142ugo zachowywa\u0142a podmiejski charakter, nie wzniesiono tu zwartego ci\u0105gu kamienic, jedynie gdzieniegdzie sta\u0142y bezpo\u015brednio przy niej domy. Odleg\u0142e posesje \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z ulic\u0105 (do kt\u00f3rej oficjalnie nale\u017ca\u0142y) ci\u0105giem nieutwardzonych dr\u00f3g o nazwach zwyczajowych. Owe boczne odga\u0142\u0119zienia uzyska\u0142y odr\u0119bne nazwy dopiero w 49 i 50 roku. Weg zur Neukirch’schen G\u00e4rtnerei (droga do gospodarstwa ogrodniczego Neukircha) nale\u017cy obecnie do ulicy Armii Krajowej; Weg nach der Schmidt’sche Erben (droga do posiad\u0142o\u015bci Schmidta – mie\u015bci\u0142 si\u0119 tam jego zak\u0142ad kowalski) to dzi\u015b ulica Laskowa; Weg nach der Hippelstra\u00dfe (droga do Hippelstra\u00dfe – obecnie ul. ks. Klimasa) to Morelowa; Weg zum Siedlungsges Kleinwohnbau (droga do kolonii ma\u0142ych domk\u00f3w) to pocz\u0105tkowo Winogronna, dzi\u015b Winogronowa, biegn\u0105ca do kolonii domk\u00f3w na ogr\u00f3dkach dzia\u0142kowych; Weg nach der Ostendstra\u00dfe (droga do Ostendstra\u00dfe – obecnie ul. Gazowej) to Morwowa; Weg nach dem Kneier’sche G\u00e4rtnerei und Wloczik’sches Haus (droga do ogrodnictwa Kneiera i domu Wloczika) to Owocowa; Feldweg zum Hielscher’schen Grundst\u00fcck (polna droga do parceli Hielschera) to \u015aliwkowa.<\/p>\n

\"259975\"
\n(ulica Bardzka)<\/p>\n

\u015awieradowska<\/b>\u00a0– r\u00f3wnoleg\u0142a do Armii Krajowej, biegnie pomi\u0119dzy ulicami Borowsk\u0105 i Bardzk\u0105. Znacznie rozbudowana w czasie wznoszenia osiedla Gaj, wch\u0142on\u0119\u0142a w\u00f3wczas znaczny cz\u0119\u015b\u0107 ul. Dzia\u0142kowej. Przed w\u0142\u0105czeniem tych teren\u00f3w do miasta, droga stanowi\u0142a granic\u0119 wsi Gaj, nast\u0119pnie Frundbergstrasse przebiega\u0142a granica Wroc\u0142awia. Dawna nazwa upami\u0119tnia\u0142a Georga von Frundsberg (1473-1528) – by\u0142 to starosta polny, w\u00f3dz rycerstwa Rzeszy.<\/p>\n

\"SONY
\n(ulica \u015awieradowska)<\/p>\n

Wprowadzanie polskich nazw (przynajmniej oficjalnych) odbywa\u0142o si\u0119 stopniowo. Na planie miasta z 1946 roku (wydawnictwo „Prze\u0142om”) mo\u017cna znale\u017a\u0107 nazwy tylko niekt\u00f3rych ulic (np. Borowska). Pozosta\u0142e, nawet ju\u017c dzi\u015b nieistniej\u0105ce, s\u0105 tylko zaznaczone. Na nieco nowszym planie (wydawnictwo „Dom Ksi\u0105\u017cki Polskiej”, wyk. Janusz Kurzyca) nazwane s\u0105 ju\u017c wszystkie ulice, cho\u0107 niekt\u00f3re nazwy s\u0105 inne ni\u017c obowi\u0105zuj\u0105ce obecnie. Te dawne polskie nazwy, przekszta\u0142cone lub nawet zmienione, niejednokrotnie zapomniane, stanowi\u0105 – podobnie jak nazwy niemieckie – cz\u0119\u015b\u0107 historii ulic osiedla i miasta.<\/p>\n

\n\t\t\t\t\t

Zdj\u0119cia<\/span><\/span><\/h3>\n\t\t\t\t\t
Zdj\u0119cia wykorzystane w artykule pochodz\u0105 z serwisu www.dolny-slask.org.pl<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po roku 1945, kiedy Wroc\u0142aw znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Polski, niemieckie nazwy ulic zast\u0105piono polskimi. Niekt\u00f3re zosta\u0142y po prostu przet\u0142umaczone. Dotyczy to g\u0142\u00f3wnie tych nazw, kt\u00f3re powsta\u0142y dawno, jeszcze przed przy\u0142\u0105czeniem podwroc\u0142awskich wsi do miasta. Oznacza\u0142y ulice b\u0119d\u0105ce wcze\u015bniej drogami wiejskimi i traktami. Druga grupa to nazwy ulic nowo wytyczonych w trakcie powstawania zabudowy miejskiej. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1575,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99],"tags":[],"class_list":["post-1569","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1569","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1569"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1569\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1585,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1569\/revisions\/1585"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/online.tvk-gaj.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}